Historia nonogramów

Nonogram został w praktyce wynaleziony dwukrotnie niemal w tym samym momencie przez dwie osoby, które nie wiedziały, że podążają za tym samym pomysłem. W 1987 roku japońska redaktorka graficzna o imieniu Non Ishida wygrała konkurs w Tokio, tworząc obrazy na ścianie budynku — zapalając i gasząc okna wieżowca tak, by rozświetlone kwadraty układały się w obraz na siatce. Ta siatka jasnych i ciemnych kwadratów stała się zalążkiem łamigłówki.

Mniej więcej w tym samym czasie zawodowy japoński projektant łamigłówek Tetsuya Nishio niezależnie doszedł do dokładnie tej samej koncepcji i opublikował własną wersję w innym czasopiśmie. Obojgu przypisuje się autorstwo. W 1988 roku Ishida wydała w Japonii trzy zestawy takich obrazkowych łamigłówek na siatce pod nazwą Window Art Puzzles — bezpośrednie nawiązanie do ich początków na oknach tokijskiego budynku.

Słowo nonogram wcale nie jest japońskie — ukuto je w Wielkiej Brytanii. Ishida pokazała łamigłówki Jamesowi Dalgety'emu, znanemu brytyjskiemu kolekcjonerowi łamigłówek, który się nimi zachwycił i pomógł dotrzeć z nimi do szerszej publiczności. Dalgety zbudował nazwę od nazwiska twórczyni: Non, od Non Ishida, plus -gram, od diagram.

W 1990 roku Dalgety doprowadził do tego, że The Sunday Telegraph zaczął publikować łamigłówki co tydzień, i podbiły one brytyjskich czytelników. Pierwsza książka poświęcona wyłącznie nonogramom ukazała się w 1993 roku w Japonii. Nazwa nigdy jednak w pełni się nie ustaliła: w 1998 roku The Sunday Telegraph zorganizował nawet konkurs na nową nazwę, a wygrało Griddlers — dlatego ten termin do dziś jest popularny w brytyjskich zbiorach łamigłówek.

Gdy łamigłówka się rozprzestrzeniła — do Szwecji, Stanów Zjednoczonych (najpierw przez magazyn Games), Republiki Południowej Afryki i dalej — niemal każdy wydawca nadawał jej inną nazwę. Dokładnie tę samą łamigłówkę znajdziesz sprzedawaną jako Hanjie, Griddlers, Pic-a-Pix, Paint by Numbers, japońskie krzyżówki i, najsłynniej, Picross. Zasady się nie zmieniają; zmienia się tylko napis na pudełku.

Nazwa, którą gracze rozpoznają dziś najczęściej, przyszła z konsoli. W 1995 roku Nintendo wydało Mario's Picross na Game Boya w Japonii — Picross to skrót od picture crossword, czyli krzyżówki obrazkowej. Na Zachodzie gra sprzedawała się początkowo skromnie, ale Nintendo tworzyło kolejne części, a seria Picross zaniosła łamigłówkę do globalnej publiczności graczy na Game Boyu, DS, 3DS i Switchu.

Dla całego pokolenia graczy nonogram na zawsze pozostanie Picrossem — poznanym nie w gazecie, lecz na ekranie przenośnej konsoli. To najważniejszy powód, dla którego łamigłówka jest dziś tak szeroko znana.

Łamigłówka, która zaczęła się od świateł wieżowca, jest dziś głównie cyfrowa. Strony i aplikacje generują świeże siatki na żądanie, na bieżąco sprawdzają twoją logikę i pozwalają grać w dowolnym rozmiarze — od szybkiej 5×5 po rozległą 20×20 — ale sedno nigdy się nie zmieniło: żadnego zgadywania, tylko dedukcja z liczb wzdłuż każdego wiersza i kolumny.

Ten dedukcyjny rdzeń jest na tyle głęboki, że badali go formalnie informatycy — rozwiązywanie dowolnych nonogramów jest w ogólnym przypadku problemem NP-zupełnym. A mimo to dobrze ułożona łamigłówka zawsze daje się rozwiązać samą logiką, i właśnie to utrzymuje ten format przy życiu prawie cztery dekady po tamtych pierwszych rozświetlonych oknach w Tokio.